15.2.11

Մատաղը...


Առավոտյան քաղաքից թոռն էր գալու:
Գառնիկ ամին առավոտից ամեն պատրաստություն տեսել ու հիմա դադրած նստել էր թոնրի մոտ, ծխախոտը փաթաթել ու հիշողությունների գիրկն էր ընկել:
Հիշեց թե առաջին անգամ ոնց գյուղ բերեց Գառնիկին: Երեք տարեկան էր, զարմացած կողքերն էր նայում ու խարտյաշ մազերն աչքերի վրայից հեռացնելով հապշտապ հարցեր էր տալիս
- Պապի, իսկ էն ո՞վ է կտոր-կտոր ներկել դաշտերը
- Պապի, արևն էն սարի հետև՞ն է ապրում:
- Պապի՛....
- Պապի՜....
Հետո հիշեց, թե Գառնիկը ոնց զարմացավ երբ առաջին անգամ տեսավ դաշտերից թռչող ագռավների երամը:
- Պապի էէէէէ՜ն ովքե՞ր են...
- Որո՞նք, ձագ ջան,
- Էէէէ՜ն, որ թռան....
- Հաաաաա՜, ագռավներ են ձագ ջան....
Քիչ անց Գառնիկը մոռացավ ագռավների անունը ու հարցրեց.
- Պապի ո՞ւր գնացին
- Ովքե՞ր, ձագ ջան,
- Էէէէէ՜ն ովքերը ո՞ւր գնացին....
Հետո հիշեց առաջին անգամ Գառնիկի կով տեսնելը
- Պապի էս ո՞վ ա
- Կո՛վը, ձագ ջան,
- Կո՞վն ա.... Ինչ էլ մեծ առյո՜ւծ ա....
Էդպես մեկ-առ մեկ հիշեց, ծիծաղեց ու երջանկացավ....
"Տեսնես կճանաչի՞ ինձ",- անցավ մտքով ու Ազնիվին ձեն տվեց.
-Ազնիվ, տեսնես լակոտը ճանաչելո՞ւ է մեզ...
- Ի՞նչ իմանամ, այ Գառնիկ, կգա կտեսնենք էլի....

Ու Գառնիկն էլի մտքերի մեջ ընկավ: Հիշեց, թե ոնց իմացավ էրեխի ծնունդը, վազքով տուն եկավ ու սկսեց ծիծաղել ու լալ: Ազնիվն իր դեմքին է նայում հարցական հայացքով, ինքը համ լալիս է, համ ծիծաղում ու չի կարողանում խոսել.... Մոտեցավ պահարանին, վերցրեց գինու կուլան, առանց բերնից կտրելու ամբողջը խմեց ու շուռ գալով գոռաց.
- Ազնի՜վ, երդիս նոր սյուն ավելացավ....Գառնիկ ենք ունեցել....
Ապա գինու կուլան վերցրեց, մտավ գինետուն, լցրեց, թարեքից խունկ վերցրեց ու գնաց: Գնաց խունկ վառեց չորս նվիրական գերեզմաններին` հորն ու տացուին աչքալույս տվեց.
- Աչքներդ լույս լինի, մե՜ծ պապեր, ծոռ եք ունեցել....
Մինչ հետ կդառնար, գյուղ արդեն խլվլոց էր ընկել, տղամարդիկ մի-մի շիշ առած դեպի իրենց տուն էին բարձրանում:
Հասավ տուն գոմից դուրս բերեց իր աստղով ցլին ու գետին տապալեց:
- Տեր աստված, գոհությունս ընդունիր, ձեռքդ թոռանս գլխին պահե, ես իր տեղը ամեն զրկանք կրել եմ, թե բան ունիս տալու ինձ տուր քառապատիկ... , - ու լիքը աչքերով համբուրեց ցուլի ճակատի սպիտակ խալը,- Ջեյրան ջան, ախպեր ջան, Գառնիկիս համար մատաղ կենեմ քեզի....
Մի տարի է թոռանը չի տեսել: Ու չի համբերում արդեն: ձեռքը ճար լիներ, արևին կքաշեր-դուրս կհաներ:

* * *
Լույսը դեռ չբացված Գառնիկը զարթնեց,Ազնիվին ձենեց, որ գոմ գնա, ինքնէ լսկսեց անհանգիստ ետ ու առաջ անել տանը: Հետո հոգնեց սպասելուց թինկը տվեց թախտին ու չգիտես ոնց աչքերը կուլ գանցին.... Զարթնեց էն պահին, որ բակում մեքենայի ձեն լսեց, վեր թռավ, առանց հենակները վերցնելու ու պատը բռնած մի ոտքով վազեց դեպի դուռը: Ազնիվը հետևից հենակները հասցրեց: Դուրս թռավ ուի տեսավ թոռանը: Չոքեց ու լայն բացելով ձեռքերը թոռանը գիրկն առավ: համբուրեց այտերը, ապա քիթը մտցրեց վզի տակն ու քարացավ երանության մեջ: Ապա բաց թողեց երեխին, բարևեց հարսին, Աղասիմին գիրկ առավ ու.
- Աղասիմ ջան չկրցա՞ր քիչմ շուտ գայիր
- Այ պապ, դե լույսը չբացված դուրս ենք եկել,- նեղացավ տղան:
- Լա՛վ, լա՛վ, կներես,- ապա կատակով ապտակելով ավելացրեց,- այ մի օր որ թոռանդ սպասելուց կլինես, ես վերևից կնայեմ քեզ ու կխնդամ վրադ....
Ապա թոռանը կանգնեցրեց շեմին, ոտքերի տակ սպիտակ ուլը մորթեց, արյունով խաչ արեց ճակատին ու շշնջաց.
- Աստված պահի իմ ձագուկին:
Ուզեցավ գրկի թռանն ու անցկացնի ներս, թոռը ետ-ետ գնաց.
- Ես քեզ էլ չեմ սիրում....դու էլ իմ պապին չես..... ինչի՞ մորթեցիր գառնուկին, -ու սկսեց հունգուր-հոնգուր լալ:
Գառնիկն անզորությունից գլուխը կախեց, կյանքում երևի առաջին անգամ: Ձեռքը սրտին դրեց որ բան ասի, չկարողացավ:
Մի շաբաթ մնաց թոռը, բայց էդպես էլ իրեն մոտիկ չեկավ:
Ու բաժանվեցին նեղացած:


* * *
Ուղիղ տասը տարի չստեսան իրար պապ ու թոռ, ու երբ հանդիպեցին, ամուր գրկել էին իրար ու բաց չէին թողնում: Շատ բան էր փոխվել նրանց կյանքում:
Նույնը օրը իրար թև ընկած պապ ու թոռ գնացին շուկա, յոթ աղավնի առան ու բաց թողեցին նրանց եկեղեցու բակում: Աղավնիների ազատ ճախրանքը միացրեց նրանց նորից:
Գառնիկը հասկացել էր, որ իր զավակի համար ուրիշի զավակին մորթել չի կարելի....
Հասկացել էր թոռան զուլալ արցունքների ու տասը տարի մեղքի զգացումով ապրելու գնով....

13.2.11

Անվերնագիր...



Դու մոռացված իմ սեր,
Որպես անտուն թչուն
Այս է քանի տարի
Երազումս ես թռչում...

Դու չգիտես սակայն,
Որ իմ ամա հոգում
Չկա թառելու տեղ,
Այստեղ ծառ չի աճում

Այստեղ ժայռեր են լոկ
Ու արցունքի մի ծով
Այստեղ կարոտներ են
Այստեղ սեր է հանգչում...

Կամա՜ց շարժիր թևերդ
Ու թռիր դու թաքուն
Քանի քնած է նա,
Ու ոչինչ չի լսում....

Չեմ ցանկանում տեսնել
Հարկադրված քո չուն
Դու իմ քաղցր երազ
Ու իմ անտուն թռչուն....

12.2.11

Մի պատմություն... երեկվա հայի մասին....


1993 թվականի նոյեմբեր ամիսն էր: Թիֆլիսից մեզ հյուր եկած հորաքույրս` Սեդան, ու իր ամուսինը` Արտուշը որոշեցին ինձ իրենց հետ Թիֆլիս տանել, քանի որ Երևանում իրավիճակը ծանր էր, ապրուստի միջոցները` սուղ, ձմեռն էլ` ցուրտ:

Գնացինք գնացքով, որն այդ ժամանակ ի դեպ հիմնական կապող տրամսպորտ էր Վրաստանի հետ: Հասանք Սադախլո (այժմ Բագրատաշեն) և հորաքրոջս ամուսինն առաջարկեց իջնել շուկա, ու տան համար միրգ առնել: Հորաքույրս ու ու հորաքրոջս ամուսինն իջան, ես կուպեում մնացի հորաքրոջս ամուսնու ազգականի հետ, որը գնացք նստելուն պես բարձրացավ, պառկեց երկրորդ հարկի քնատեղին և այդպես էլ քնած մնաց մինչև Թիֆլիս հասնելը:

Արդեն գնացքը շարժվելու ժամանակն էր ու ես անհանգստացած պատուհանից նայում էի դուրս:
Կայարանի կողմից երևացին նրանք ու մոտեցան գնացքին: Հենց մեր վագոնի ուղղությամբ մի սպիտակ "ջորի" էր կանգնած: Հնակարծ մեքենայի մեջից դուրս եկան մի քանի ավտոմատավոր մարդիկ ու հորաքրոջս դիմացից գնացք բարձրացող երկու երիտասարդների թևերը ոլորելով գցեցին մեքենայի մեջ ու տարան:

Ժողովուրդը խառնվեց իրար մի րոպեում: Հնակարծ լույսերն անջատեցին գնացքի ու բարձրախոսով հայտարարեցին.
- Աղմուկ չբարձրացնել, լույսեր չվառել, մի լուցկու լույս երևաց` կսկսենք կրակել:
Հորաքրույրս ու ամուսինը արագ մտան կուպե, ու հորաքույրս խառռնված սկսեց լալ.
- Էս ի՜նչ արի ես, մենք ջանդա՛մ, էս էրեխին ինչի՜ բերինք, հմի ի՞նչ անենք, Արտուշ, էս լուսի պես էրեխին ձեռներիցս որ տարան ի՞նչ ենք անելու....

Էդ ընթացքում հորաքրոջս ամուսինը արագ-արագ սավանով ծածկեց պատուհանը, վերցրեց երկու ծածկոց, փռեց առաջին հարկի քնատեղի տակ գտվող արկղի մեջ ու ինձ պառկացրեց մեջը:
- Հովո ջան, ինչ ուզում է պատահի, հանկարծ դուրս չգաս էստեղից:
- Հովո ջան ինչ ուզում է լսես, թեկուզ մեզ էստեղ սպանեն, կրակեն, մորթեն, խնդրում եմ բալես, հանկարծ դուրս չգաս,- սկսեց լացել հորաքույրս:

Ու փակեցին արկղը: Արկղի մեջից լսում եմ դրսի խոսակցությունները: Ժողովուրդը բզզում է վտանգված մեղվի փեթակի պես: Բարձրախոսից հրամայում են` շարժվեք: Ժողովուրդը "գողանում" է գնացքի մեքենավարին, որ գնացքը տեղից չշարժվի, ու թաքցնում են մեր պատկից կուպեում: Առևանգիչները սկսում են ման գալ մեքենավարին: Չգտնելով դուրս են գալիս ու սկսում են նորից բարձրախոսով պահանջել, որ շարժվենք, այլապես կրակ կբացեն:

Ուղևորները իջնում են ու պահանջում են բերել տղաներին, այլապես գնացքը չի շարժվի: Մեր կուպեից երեք կին մոտենում են առևանգիչներին` բանակցելու: Կամաց դուրս եմ գալիս իմ թաքստոցից ու պատուհանը փակած սավանի արանքով հետևում եմ:
- Խնդրո՜ւմ ենք, բերեք տղերքին, սպանել եք ուզում` մեզ սպանեք, առ հենց հիմա դիր ճակատիս ու կրակի, մենակ խդրում եմ, տղերքին բաց թողեք,
- Չի լինի, - հնչում է պատասխանը ու նորից պահանջում են շարժվել,- ուրա՞ ձեր մաշինիստը, շարժվեք, ասում եմ, թե չէ կկրակենք:
- Չկա մաշինիստը, վախեցել-փախել ա, - լսվում է մեկի ձայնը:
Կինը շարունակում է.
- Ախր տղերք , էն էրեխեքն ի՞նչ մեղավոր են, բաց թողեք, խնդրում եմ, նրանց էլ մեր ա բերել չէ, - ու հանկարծ պատռում է վերնահագուստը, ցույց տալիս կուրծքն ու խնդրում,- տղա դու սենց մոր կուրծք չե՞ս կերել, հաշվի քո մերն է քեզ խնդրում, բաց թող էրեխեքին, ինչ ուզում եք էկեք տարեք, մենակ տղերքին բերեք:

Առևանգիչը մոտենում է իրենց մեքենային, որով տղաներին էին տարել, ինչ որ բան է խոսում, ապա վերադառնում է.
- Մեկ միլիոն փող հավաքեք, հետ կբերենք տղերքին:

Սկսվում է հանգանակությունը, ողջ գնացքից հավաքվում է մոտ երկու հրյուր հազար, մնացածի փոխարեն ապրանք են առաջարկում, վագոնների միջանցքում դրել են ով ինչ ունի, արկղերով ձուկ, պանիր այլ մթերքներ, որոնք տանում էին Թիֆլիսում վաճառելու: Առևանգիչները չեն համաձայնվում: Պահանջում են միայն գումար: Մի տարեց մարդ մոտենում է նրանց ու խնդրում.
- Տղերք ջն ախր էդքան փող չկա, հասկանում եք, հիմնականում առևտրական մարդիկ ենք, տանում ենք ծախենք ապրանքը,, հո հետներս փող չենք տանում... էկե՛ք, 10 յաշիկ ձուկ ունեմ, դա եմ տալիս, թե չեք ուզում, անձնագիրս թողնեմ, դավերյա արեք, գնամ ծախեմ, բերեմ փողը ձեզ տամ, մենակ էրեխեքին բաց թողեք

Չէ որ չէ, չեն համաձայնվում: Արդեն զայրացած ժողովուրդը սկսում է դուրս լցնել գնացքից ունեցած ապրանքն ու պահանջում տղերքին հետ բերել:
Վերջապես համաձայնվում են: Վերցնում են փողը ու մի քանի արկղ ձուկ: մեքենան գնում է տղաների հետևից: բերում են նրանց ոտաբոբիկ, միայն շալվարով ու մայկայով էդ ցրտին ու հայտարարում են
- Եթե երեք րոպեից գնացքը չշարժվեց կրակելու ենք, ժամանակը գնաց:
Տղերքը արցունքներն աչքերին շնորհակալություն են հայտնում բոլորից ու չեն կարողանում գնացք նստել: մեկ էլ մեկը գոռաց.
- Այ տղա հո սարսաղ չե՞ք, հելեք վերև. իրեք րոպե ժամանակ են տվել, ի՞նչ շնորհակալության վախտ ա.... 
Տղերքը բարձրացան վագոն, սկսեցին շոր-շիրթ ճարել, որ հագցնեն էդ խեղճերին: Որը սվիտեր տվեց, որը կոշիկ, որի մոտ բաճկոն կար, հագցրեցին ու շարունակեցինք ճանապարը:

Հիմա որ հետ եմ նայում, մտածում եմ էդ ի՞նչից էր, որ մեր ժողովուրդը էդքան իրար համար ցավել գիտեր, ինչի՞ց էր որ անծանոթ կանայք պատրաստ էին իրենց կյանքը տալ հանուն էդ երիտասարդների, որ առևտրականը պատրաստ էր իր 10 արկղ ձուկը տալ, որն իր էրեխեքի հացի փողն էր:
Հիմա փողոցում կողքի մարդուն սպանում են, անտարբեր է մնում հայ մարդը: Ի՞նչն է փոխվել նրա մեջ այս 15-20 տարում: Ինչի՞ ենք մենք դարձել էսպես, ի՞նչ անենք մարդիկ....

(պատմություն իրական է)

5.2.11

Օտար լուսինը



/"Կիսատներս" շարքից/

Օտար երկինք է
Իմ գլխի վերև
Ու օտար աստղեր:
Օտար լուսինն էլ
Խնդնում է վրաս
Ու հարց է ուղղել.
- Էս ո՜ւր էս ընկել
Ո՞վ է քո սերը,
Ո՞ւմ ես կարոտել
Ի՜նչ ծնող, ի՜նչ մեր
Ու ի՜նչ ընկերներ
Եվ ընդհանրապես
ի՜նչ ես դուրս տալիս
Դու այս կողմերում
Ի՞նչ ես կորցրել....

Սատանան տանի
Ինչ էլ մի գտա՜վ
Թույլ տեղիս կպավ....

- Կա՛ց այ անիրավ,
Ամբողջ աշխարհին
մի՞թե մի հատ չես
Էդ դեպքում ո՞նց է,
Որ օտար եմ քեզ....
Դու ինձ չե՞ս տեսել
Իբր չե՜ս հիշում
Ախր միասին
Ինչքա՜ն ենք քայլել
Թե՞ էն ժամանակ
Ես օտար չէի
Մի րոպե՜, էդ ո՞ւր,
Էդ ո՜ւր ես չքվում,
Ո՞ւր ես ամոթից
Երեսդ փակում.....

Լսե՛ք օտարներ
Օտար քաղաքի,
Որ ձեր հարազատ,
Ինձ օտար երկրում
Լուսինն ամոթից
Երեսն է ծածկում
Փախչում ինձ նման
Քոչվոր օտարից
Հետս ծիծաղեք,
Չարտասվե՜մ նորից.....

18.1.11

***

Իսկ ես ասում եմ քեզ,
Կանցնի՛, կանցնի՛, կանցնի՜...
Ու դու "նոր սեր կանես",
Ինձ հավատա:
Այդպես կլինես դու,
Այդպես եմ հիմա ես,
Եղել է նա....
Նախատում ես դու ինձ,
Որ չեմ ասում ես քեզ,
Մեղմ, համոզիչ խոսքեր`
Քեզ կարեկցող:
Խոսքերն, ինձ հավատա,
Այնպես չնչին են, խեղճ
Նման գործերի մեջ
Այնքա՜ն ստող....
Կանցնի՛, կանցնի՛, կանցնի՜,
Հաստատ գիտեմ` կանցնի,
Այդպես է դա...
Ինձ հարցնում ես, թե ես
Որտեղի՞ց գիտեմ դա....
Շատ եմ հիվանդ եղել
Ու.... բժի՜շկ եմ հիմա....